Hoe kan ik als kindercoach kinderen helpen in een gespannen thuissituatie?
Dorus schuift bij me aan de tafel. Dorus is tien jaar en woont in een gezin van drie kinderen. Hij is de oudste van de drie. Dorus is een jongen met een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Hij is gevoelig voor sfeer en pikt de emoties van anderen snel op. Dorus is al meerdere keren bij me geweest, omdat hij zich soms niet staande kan houden door alles wat er om hem heen gebeurt. Vandaag zie ik al snel dat zijn emoties heel hoog zitten. Als ik hem vraag terug te blikken op de afgelopen weken kijkt hij me angstig aan. Ik stel hem gerust, zodat hij zich veilig genoeg voelt om me te vertrouwen. Dan vertelt hij: “De laatste weken waren niet zo fijn thuis. Papa en mama hebben de hele tijd ruzie met elkaar. Ik weet niet waarover het gaat, want dat mag ik niet weten. Maar dat het heftig is, weet ik wel. Ze roepen en schreeuwen tegen elkaar, ze slapen apart en doen niets meer samen”. Als ik hem vraag hoe hij zich daarbij voelt breekt hij en vloeien de tranen. “Ik voel me buitengesloten, omdat ik niet mag weten waar het over gaat. Ik voel me bang, omdat ik niet weet hoe dit afloopt. Ik voel me verdrietig, omdat ik ruzies heel vervelend vind. Ik weet het gewoon even niet”.
De thuissituatie van Dorus is op dit moment geen fijne plaats voor hem en zijn broertje en zusje. In deze periode van onrust in het gezin lijkt de veilige thuisbasis te wankelen.
Wat is een thuissituatie?
Een thuissituatie is de omgeving waarin een kind opgroeit. Het gaat om de sfeer in huis, de relaties tussen gezinsleden en de mate waarin een kind zich veilig, gezien en gehoord voelt. Thuis is de plek waar een kind tot rust zou moeten kunnen komen en zichzelf mag zijn. Wanneer die basis stabiel is, geeft dat kinderen houvast en vertrouwen.
Wat is een stabiele thuissituatie?
Een stabiele thuissituatie is essentieel voor welzijn en de emotionele gezondheid van kinderen. Thuis is de plek waar kinderen zich veilig en geborgen mogen voelen, waar ze kunnen ontspannen en zichzelf kunnen zijn. Het is een basis van waaruit zij de wereld ontdekken. Het creëren en behouden van zo’n omgeving vraagt aandacht en zorg, maar het biedt kinderen een stevige en vertrouwde basis. In een stabiele thuissituatie is er voorspelbaarheid, veiligheid en emotionele beschikbaarheid. Kinderen weten waar ze aan toe zijn en voelen dat er ruimte is om te praten over wat hen bezighoudt. Er is aandacht voor gevoelens en behoeften, en volwassenen nemen verantwoordelijkheid voor de sfeer in huis. Spanningen of meningsverschillen kunnen voorkomen, maar worden op een zorgzame en respectvolle manier besproken, zodat kinderen ervaren dat emoties er mogen zijn.
Wat is een onveilige thuissituatie?
Een onveilige thuissituatie is een situatie waarin een kind zich niet veilig, gezien of gehoord voelt in de eigen leefomgeving. Dit kan ontstaan wanneer er langdurig spanning is in huis, wanneer emoties niet bespreekbaar zijn of wanneer er weinig voorspelbaarheid is. Voor een kind kan dit voelen alsof de basis thuis wankelt en er onvoldoende ruimte is om tot rust te komen. Onveiligheid hoeft niet altijd zichtbaar te zijn. Het kan ook gaan om een gevoel van onzekerheid, angst of verwarring. Bijvoorbeeld wanneer er veel ruzies zijn, wanneer een kind het gevoel heeft dat het zich moet aanpassen aan de situatie, of wanneer het niet durft te delen wat het bezighoudt. In een onveilige thuissituatie kunnen kinderen voortdurend alert zijn, waardoor ontspannen lastig wordt en emoties zich opstapelen.
Hoe ziet een moeilijke thuissituatie eruit?
Een moeilijke thuissituatie kan er voor ieder kind verschillend uitzien. Het kan gaan om ruzie tussen ouders, het gevoel niet begrepen te worden, of situaties waarin ouders veel met hun eigen problemen bezig zijn en weinig energie over hebben voor hun kind. Ook wanneer een kind ergens mee zit, maar het gevoel heeft daar niet over te kunnen praten met zijn of haar ouders, kan thuis zwaar aanvoelen. Deze situaties kunnen ervoor zorgen dat een kind zich onzeker, alleen of gespannen voelt, ook al is de intentie van ouders vaak om het zo goed mogelijk te doen.
Wat doet een slechte thuissituatie met een kind?
Een moeilijke of onveilige thuissituatie kan invloed hebben op de ontwikkeling van een kind. Wanneer er veel spanning is of wanneer ouders minder emotioneel beschikbaar zijn, kunnen kinderen moeite krijgen met het herkennen en reguleren van hun emoties. Gevoelens van angst, verdriet of boosheid kunnen sterker aanwezig zijn en lastig te plaatsen zijn. Daarnaast kunnen kinderen problemen ontwikkelen in de hechting. Dit kan ontstaan wanneer een ouder minder beschikbaar is, of wanneer de situatie thuis onveilig of onvoorspelbaar voelt. Kinderen kunnen dan het gevoel krijgen dat zij voortdurend alert moeten zijn. Hierdoor lukt het vaak minder goed om echt te ontspannen of zich veilig te voelen. Dit kan invloed hebben op het vertrouwen in zichzelf en in anderen, wat een belangrijke basis is voor verdere ontwikkeling.
Wat is huiselijk geweld?
Huiselijk geweld is geweld binnen het gezin en kan lichamelijk, verbaal of emotioneel zijn. Ook wanneer het geweld niet direct tegen het kind is gericht, kan het veel invloed hebben op hoe een kind zich voelt. Het gebeurt op de plek waar een kind zich veilig zou moeten voelen, wat gevoelens van angst en onveiligheid kan veroorzaken. Het is belangrijk om te weten dat een kind hier nooit verantwoordelijk voor is.
Welke hulpinstanties kan ik raadplegen bij signalen van een onveilige thuissituatie?
Wanneer er signalen zijn dat een thuissituatie onveilig is, is het belangrijk om dit niet alleen te dragen. Er zijn verschillende instanties die kunnen meedenken, adviseren of ondersteuning bieden. Veilig Thuis is het landelijke advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Bij ernstige zorgen over de veiligheid of ontwikkeling van een kind kan Jeugdbescherming betrokken worden. In situaties waarin sprake is van directe onveiligheid kan de politie worden ingeschakeld.
Wanneer zoek ik hulp en heb ik een meldplicht?
Het is belangrijk om hulp te zoeken wanneer zorgen over een thuissituatie blijven bestaan of toenemen. Als een kind zich langere tijd onveilig, angstig of gespannen voelt, of wanneer signalen niet verdwijnen, is het verstandig om dit te bespreken met een professional. Je hoeft daarbij niet zeker te weten wat er precies speelt; twijfels of zorgen zijn al voldoende om hulp te vragen of advies in te winnen. Voor professionals geldt in sommige situaties een meldplicht. Dit betekent dat zij verplicht zijn om actie te ondernemen wanneer de veiligheid van een kind in het geding is. Het doel van melden is altijd om de veiligheid van het kind te waarborgen en passende ondersteuning te organiseren, niet om te straffen.
Wat kun je als kindercoach doen als je merkt dat het thuis niet goed gaat?
Wanneer je als kindercoach signalen opvangt dat het thuis niet goed gaat, is het belangrijk om zorgvuldig en stap voor stap te handelen. Allereerst bied je het kind een veilige plek waar het mag vertellen wat het meemaakt. Je luistert, benoemt gevoelens en neemt signalen serieus, zonder te oordelen of conclusies te trekken. Vervolgens leg je je observaties vast en reflecteer je hierop. Je kijkt naar gedrag, emoties en veranderingen en bespreekt dit waar mogelijk met het kind op een passende manier. Daarna ga je in gesprek met ouders, mits dit veilig en verantwoord is, om zorgen te delen en samen te kijken wat het kind nodig heeft. Wanneer zorgen blijven bestaan of toenemen, volg je als kindercoach de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit betekent dat je advies inwint, bijvoorbeeld bij Veilig Thuis, en zorgvuldig afweegt welke stappen nodig zijn. Je staat hierin niet alleen; samenwerken met andere professionals is essentieel. Het doel van jouw handelen is altijd hetzelfde: de veiligheid en het welzijn van het kind waarborgen en zorgen dat passende ondersteuning wordt ingezet wanneer dat nodig is.
Welke tips kan ik als coach kinderen geven die in een gespannen thuissituatie zitten zoals Dorus?
• Bespreek spanningen en ruzies. Vertel wat je merkt en waar je je zorgen over maakt. Het is oké om te zeggen dat iets je verdrietig, bang of onzeker maakt.
• Geef aan wat het met jou doet. Je hoeft het probleem niet op te lossen, maar je mag wel vertellen hoe jij je voelt.
• Bespreek samen oplossingen. Vraag wat kan helpen om het thuis weer rustiger te maken en wat jij nodig hebt om je veiliger te voelen.
• Sta stil bij wat jullie weer rustig maakt. Dat kan samen iets doen zijn, even pauze nemen of een rustig moment creëren.
• Neem een time-out wanneer het te veel wordt. Je mag afstand nemen van de situatie als spanningen hoog oplopen.
• Ga even naar buiten. Een stukje wandelen of fietsen kan helpen om spanning los te laten en je hoofd rustiger te maken.
• Onthoud dat ruzies tussen volwassenen niet jouw verantwoordelijkheid zijn. Jij hoeft dit niet op te lossen.
